مصاحبه آقای دکتر شمسی

در کنگره بین‌المللی اخلاق در علوم و فناوری برگزار می‌شود:
مناظره با موضوع انتقال آب


پیچیده شدن جامعه انسانی در سده اخیر پای اخلاق را به وجوه مختلف زندگی انسان‌ها کشانده است؛ از موضوع بهره‌گیری از تکنولوژی مدرن در باروری گرفته تا مسئلۀ حضور کودکان در فضای مجازی. در کنگره بین‌المللی اخلاق در علوم و فناوری کوشش بر این است که به پرسش‌های مرتبط با اخلاق در حوزه‌های مختلف پرداخته شود و نتایج پژوهش‌های انجام شده در این حوزه‌ها در معرض اطلاع علاقه‌مندان قرار گیرد. اهمیت محورهای انتخاب شده چیست؟ چه موضوعاتی برای مناظره‌ها و کارگاه‌ها اولویت دارند و معیار این اولویت‌بندی چه بوده است؟ این‌ها پرسش‌هایی است که با دکتر احسان شمسی گوشکی، متخصص اخلاق پزشکی، و دبیر کمیته علمی‌‌‌‌اخلاق در پژوهشِ وزارت بهداشت، درمان آموزش پزشکی، که مسئولیت دبیر اجرایی کنگره بین‌المللی اخلاق در علوم و فناوری را به عهده دارد در میان نهادیم. این کنگره 13 تا 17 آذر در کتابخانۀ ملی برگزار خواهد شد.
دکتر شمسی گوشکی گفت: اخلاق در علوم و فناوری گرچه موضوعی ملموس به نظر نمی‌‌‌‌رسد اما ما روزانه با آن در تماس هستیم، به عنوان مثال در کشور با مسأله انتقال آب سرچشمه‌ها‌‌‌‌ی کارون به زاینده رود مواجهیم و این گزاره عنوان می‌‌‌‌شود که به لحاظ اخلاقی آیا این کار درست است یا خیر؟ زمانی که ما از درست یا نادرست، صحیح یا ناصحیح، خوب یا بد پرسش می‌‌‌‌کنیم در واقع وجه اخلاقی مد نظر ما است و پای اخلاق به میان کشیده می‌‌‌‌شود.
وی افزود: این پرسش که آیا فیلترینگ فضای مجازی خوب است یا بد، یک پرسش اخلاقی است و پاسخ‌ها‌‌‌‌ی متفاوت دارد، برخی ممکن است ادعا کنند فیلترینگ اینترنت امری درست است و سبب می‌‌‌‌شود محتوای آسیب‌زای آن در اختیار همه قرار نگیرد ولی در مقابل برخی به محدود شدن آزادی‌ها‌‌‌‌ی اجتماعی با فیلترینگ تأکید می‌‌‌‌کنند. گروه سومی‌‌‌‌ هم هستند که در برابر این پرسش می‌گویند فیلترینگ در ابتدا گرچه ممکن است درست باشد اما به مرور محدوده آن گسترده می‌‌‌‌شود.
دبیر اجرایی کنگره بین‌المللی اخلاق در علوم و فناوری بیان کرد: در زندگی روزمره همه افراد با سؤال‌ها‌‌‌‌یی از این جنس مواجه می‌‌‌‌شوند که سویه‌ها‌‌‌‌ی اخلاقی دارند. از این حیث کنگره اخلاق در علوم و فناوری به یک موضوع انتزاعی و دور از جامعه نمی‌‌‌‌پردازد زیرا فناوری بخشی از زندگی روزمره مااست.
وی با اشاره به اینکه این فناوری‌ها‌‌‌‌ محیط زیست و سبک زندگی ما را تحت تأثیر قرار می‌‌‌‌دهند، اضافه کرد: این موارد نشان می‌‌‌‌دهد که ما در کنگره بین‌المللی اخلاق در علوم و فناوری به مساله ای مهم و ریشه ای می‌‌‌‌پردازیم.
دبیر کمیته علمی‌‌‌‌اخلاق در پژوهش وزارت بهداشت اظهار داشت: انجمن ایرانی اخلاق در علوم و فناوری 14 سال پیش با هدف پرداختن به این پرسش‌ها‌‌‌‌ تأسیس شد. این انجمن پس از یک دهه فعالیت دریافت که موضوع اخلاق در علوم و فناوری از سمت اسازمان‌ها‌‌‌‌ی مختلفی در حال پیگیری است. جامعه مهندسان مشاور ، اخلاق پزشکی، اخلاق پرستاری، اخلاق فناوری اطلاعات و مانند اینها، همگی در این حوزه فعالیت می‌‌‌‌کنند اما آنها در تعامل با یکدیگر نیستند. ایجاد زمینه همکاری، همبستگی و شکل‌گیری شبکه میان این گروه‌ها‌‌‌‌ به شکلی که بتوانند ایده‌ها‌‌‌‌ و افکار خود را با یکدیگر در میان بگذارند از جمله مأموریت‌ها‌‌‌‌یی است که انجمن اخلاق ایرانی در علوم و فناوری به آن می‌‌‌‌پردازد.
وی با بیان اینکه در برخی حوزه‌ها‌‌‌‌ی علمی، ‌‌‌‌سابقه پرداختن به امر اخلاق پیشینه طولانی دارد، گفت: در اخلاق پزشکی ما سابقه چند هزار ساله داریم و در این زمینه اسناد، راهنمای عمل در سطوح مختلف وجود دارد اما در مقابل، حوزه اخلاق فناوری اطلاعات عمر چند ساله دارد. در همین راستا برای ایجاد فضای گفت‌وگو میان حوزه‌ها‌‌‌‌ی مختلف، ایدۀ کنگره بین‌المللی اخلاق در علوم و فناوری شکل گرفت تا تجربه‌ها‌‌‌‌ی داخلی و بین‌المللی در کنار هم قرار بگیرند.
دبیر اجرایی کنگره در پاسخ به این پرسش که با توجه به گستردگی محورهای پیش بینی شده برای کنگره بین‌المللی اخلاق در علوم و فناوری که شامل پنج محور اصلی است و برای هر کدام نیز زیرشاخه‌ها‌‌‌‌ی متعددی در نظر گرفته شده، آیا در یک کنگره می‌‌‌‌توان به جمع‌بندی درباره همۀ این حوزه‌ها‌‌‌‌ی متکثر رسید، اظهار داشت: ما باید تفکر خود را اصلاح کنیم، کنگره جای جمع‌بندی کردن نیست بلکه جای طرح پاسخ به پرسش‌ها‌‌‌‌یی است که افراد پیشتر درباره آن فکر کرده و قرار است جواب آن را در کنگره مطرح کنند.
وی افزود: ما در برخی نشست‌ها‌‌‌‌، می‌‌‌‌توانیم در خصوص یک حوزه خاص یا سند به صورت فشرده کار کنیم و در نهایت درباره آن موضوع نظر دهیم. اما کنگره جای شبکه‌سازی، آشنا شدن افراد با یکدیگر و بهره‌گیری از پژوهش‌ها‌‌‌‌یی است که قبلاً انجام شده و در یک زمان کوتاه نیم ساعته ارائه می‌‌‌‌شود.
عضو هیأت علمی‌‌‌‌دانشگاه علوم پزشکی دانشگاه تهران گفت: علاوه بر سخنرانیِ سخنرانان کلیدی و مدعو در این کنگره، مقالات پژوهشگرانی که در پاسخ به فراخوان ما خلاصه مقالات خود را به دبیرخانه کنگره ارسال کرده‌اند نیز ارائه خواهد شد. همچنین ما در این کنگره بین‌المللی میزگردهایی را پیش‌بینی کرده‌ایم که در آنها قصد داریم موضوعاتی خاص را از زاویۀ دیدهای مختلف و از جنبه‌های گوناگون مورد بررسی قرار دهیم. شمسی گوشکی ادامه داد: این کنگره اولین کنگره بین‌المللی است که با این موضوع در کشور برگزار می‌‌‌‌شود و بخشی از گستردگی حوزه‌ها‌‌‌‌ نیز به این امر برمی‌‌‌‌گردد. ممکن است در سال‌ها‌‌‌‌ی آینده این کنگره به شکل گسترده تر اما به عنوان مثال در 10 سالن باشد. مهم است که حوزه اخلاق در علوم و فناوری گسترده شده و تعداد ذی‌نفعان آن بیشتر شوند. هدف ما این است که دانشگاه‌ها‌‌‌‌ی بیشتری رشته اخلاق در علوم و فناوری را داشته و دانشجویان دکتری و ارشد موضوع پایان نامه خود را در این باره انتخاب و سعی کنند به پرسش‌ها‌‌‌‌ی اخلاقی پاسخ دهند.
وی با اشاره به اینکه به‌صورت سنتی احساس نیاز به پرسش از دانشگاهیان با محوریت اخلاق برای پروژه‌های مهندسی وجود نداشته است، بیان کرد: به عنوان مثال در موضوعی مانند انتقال آب باید وجوه اخلاقی آن در نظر گرفته شود. این در حالی است که حتی دپارتمان‌ها‌‌‌‌ی فلسفه اخلاق ما عادت به پاسخگویی به پرسش‌ها‌‌‌‌یی از این دست ندارند.
در کنگره بین‌المللی اخلاق در علوم و فناوری، بخش‌های متنوعی مانند نمایش فیلم یا مناظره پیش‌بینی شده است. انتخاب موضوع مناظره یا فیلم آیا بر مبنای اولویت‌ها‌‌‌‌یی صورت گرفته است؟ شمسی گوشکی در این باره بیان کرد: برای تنوع بخشی و جذب مخاطبان بیشتر در این کنگره تلاش شده است از چارچوب‌ها‌‌‌‌ی سایر کنگره‌ها‌‌‌‌ی علمی ‌‌‌‌فراتر برویم. ما مجموعه‌ای از سخنرانی‌ها‌‌‌‌ را در کنگره بین‌المللی اخلاق در علوم و فناوری داریم اما در کنار آن در روز اول، سمیناری درباره تربیت اخلاقی برگزار می‌کنیم. در این سمینار که به شکل عمومی‌‌‌‌ برگزار می‌‌‌‌شود، موضوعاتی مانند چگونگی آموزش آموزه‌ها‌‌‌‌ی اخلاقی به کودکان و تربیت اخلاقی آنها مدنظر قرار دارد.
وی اضافه کرد: همچنین در کارگاه‌ها‌‌‌‌ی جنبی کنگره، علاوه بر بحث آموزشی، موضوعات کاربردی مد نظر قرار گرفته است. به عنوان مثال در کارگاه اخلاق در پژوهش یا کارگاه اخلاق در نشر، به فاکتورهای اخلاقی بودن در این حوزه پرداخته می‌‌‌‌شود.
وی افزود: موضوع مناظره‌ها‌‌‌‌ نیز به مسائلی برمی‌‌‌‌گردد که بر سر آنها اختلاف‌نظرهای جدی وجود دارد. به عنوان مثال آیا ما باید از محصولات تراریخته استفاده کنیم یا خیر؟ در همین راستا ما از خبرنگاران دعوت می‌‌‌‌کنیم با انعکاس مطالب این کنگره و انتشار آن، به رشد تعقل در جامعه کمک کنند.
شمسی گوشکی درباره دلایل انتخاب اخلاق در پژوهش و اخلاق در نشر به عنوان موضوعات کارگاه‌ها‌‌‌‌ی این کنگره گفت: اینها موضوعاتی است که جامعه علمی‌‌‌ ‌نیاز جدی به آنها دارد. ما به طور مکرر در سایت‌ها‌‌‌‌ی خارجی با عکس‌ها‌‌‌‌یی دالّ بر پایان‌نامه فروشی در ایران مواجه هستیم، از این رو ما باید به شکل جدی به آن بپردازیم. وی در پایان درباره شرایط حضور در کنگره گفت: ما یک بازۀ زمانی برای ثبت‌نام در سایت کنگره قرار داده ایم با این حال با توجه به محدودیت ظرفیت پذیرش در کنگره، کسانی که زودتر ثبت‌نام کنند می‌توانند بهتر از این فرصت برخوردار شوند.

پوستر کنگره

newposter-small

تاریخ های مهم

calendar2
تاریخ برگزاری: 13-17 آذرماه 96
مهلت ارسال چکیده مقالات: 96/06/31
تمدید ارسال چکیده مقالات: 96/07/31
مهلت ثبت نام زودهنگام: 96/06/31
مهلت ثبت نام با تاخیر: 96/8/30